إبل :: پایگاه رسمی مسعود رضانژاد فهادان
۰

إبل

مدخل همزه

إبل

إبل

ترجمه و شرح کتاب سفینة البحار شیخ عباس قمی رحمة الله علیه - مدخل: إبل

إبل: العلوی علیه‌السّلام: لَنَا حَقٌ‏ فَإِنْ‏ أُعْطِینَاهُ‏ وَ إِلَّا رَکِبْنَا أَعْجَازَ الْإِبِلِ وَ إِنْ طَالَ السُّرَى.[۱]


مفردات:

أعجاز جمع عَجُز[۲] و به معنای عقب هر چیزی‌ست بنابراین أَعْجَاز الْإِبِل قسمت عقب‌تر و ردیف] شتر است.

ماده سَرَیَ در اصل لغت به معنای حرکت کردن بدون اعلان و تظاهر است[۴] بر همین اساس، السُّری به معنای راه پیمودن در شب است].

أُعْطِینَاهُ‏ از باب إفعال و ظاهراً در معنای إصابه به کار رفته است یعنی اگر حق ما به ما اصابت داده شود.

ترجمه:

حضرت علی علیه‌السلام می‌فرمایند: براى ما [خاندان پیغمبر صلی الله علیه و آله] حقّى است که اگر آن را بما بدهند [چه بسیار خوب است/ آن را می‌گیریم] و إلا بر ردیف یعنی قسمت انتهایی شتر، سوار می‌شویم حتّی اگر شب‌روی [در این حالت] طولانی شود.

و رواه ابن قتیبه[۶] و قال: معناه رکبنا مرکب الضیم[۷] و الذل لأن راکب عجز البعیر یجد مشقه لا سیما إذا تطاول به الرکوب على تلک الحال و یجوز أن یکون أراد: نصبر أن نکون أتباعا لغیرنا،لأن راکب عجز البعیر یکون ردفا لغیره.

ابن قتیبهٔ دینوری ‌گوید: معنای آن این است که سوار می‌شویم بر مرکب ستم و خواری؛ زیرا کسی که بر ردیف و قسمت انتهایی شتر، سوار می‌شود خصوصاً اگر طولانی شود مشقّت و سختی می‌بیند.

از آنجا که راکب عجُز بعیر به معنای سرنشین شتر است لاجرم این شتر، راکبی خواهد داشت و لذا ابن قتیبهٔ دینوری احتمال دیگری داده و می‌گوید: ممکن است مراد حضرت این باشد که ما از اینکه پیروی دیگری باشیم صبور خواهیم بود.

همچنین ممکن است این، مثلی باشد برای تأخّر حضرت از حق خلافت بلافصل؛ این قول را إبن هشام در النهایه آورده است[۸].

البتّه به نظر نگارنده، عبارت امیر مؤمنان حضرت علی علیه‌السلام می‌تواند به هر سه معنای فوق اشاره داشته باشد.

مرحوم میرزا حبیب الله خوئی (۱۲۶۵ه. – ۱۳۲۶ه.) از عبارت (وَ إن طالَ السّری) استفاده کرده‌اند که دوران حکومت خلفاءِ جائر، مثل شب، تیره و ظلمانی‌ست و عموم مردم در آن هدایت نمی‌شوند[۹].

راجع به نقطۀ آغاز این سختی و ستم، ابوعبید هروی می‌نویسد:

امامیه معتقدند این فرمایش در روز سقیفه و یا در آن ایام، صادر شده؛ ولی اهل سنّت معتقدند مربوط به یوم‌الشوری در بعد از مرگ خلیفه دوم و مربوط به تعیین خلیفه از میان آن شش نفر است[۱۰].

و امّا پیرامون أمد و غایت این ستم و سختی، آیت الله خوئی رحمة الله علیه می‌فرمایند:

از قرینۀ «وَ إن طالَ السُّری» استفاده می‌شود این مشقّت و ستم به دوران غصب خلافت خلفاء، محدود نمی‌شود بلکه تا ظهور حضرت حجّت ارواحنا فداه ادامه خواهد داشت[۱۱].


پاورقی:

[۱] بحارالأنوار؛ ۶۰۰/۲۹

[۲] (الْعَجُزُ) مِنْ کُلِّ شَیْ‏ءٍ مُؤَخَّرُهُ. (المصباح المنیر؛ ۳۹۴)

[۳] ردیف یعنی کسی که سرنشین است و راکب نیست.

[۴] أنّ الأصل الواحد فی هذه المادّه: هو سیر بلا تظاهر و إعلان و جهر بل بالسرّ و الخفا. (التحقیق؛ ۱۳۹/۵)

[۵] فرهنگ أبجدی؛ ۴۸۲

[۶] با وجود جهد زیاد نتوانستیم سند این انتساب را در کتب ابن قتیبهٔ دینوری بیابیم؛ ظاهراً در انتساب مطلب فوق به ایشان اشتباهی صورت گرفته است. بلکه تمام مطلب فوق را در کتاب تاریخ دمشق إبن عساکر جلد ۴۲ صفحه ۴۳۱ یافتیم.

[۷] ستم (فرهنگ أبجدی؛ ۵۲۷)

[۸] قیل: ضرب‏ أَعْجَاز الإبل مثلا لتأخّره عن حقّه الذی کان یراه له و تقدّم غیره علیه‏. (النهایه؛ ۱۸۵/۳)

[۹] إشاره إلى أنّ دوران حکومه حکّام الجور مظلم، و العالم فی أیام سلطتهم کاللیل لا یهتدى فیها عموم البشر و لا یتنوّر البصائر بنور الحقّ و العداله. (منهاج البراعه؛ ۳۹/۲۱)

[۱۰] الجمع بین الغریبین فی شرح غریب القرآن و الحدیث

[۱۱] أنّ مراده علیه‌السّلام من هذه الجمله هو تحمّل المشقّه و الصّبر الطائل إلى أوان ظهور الدوله الحقّه و الحکومه الاسلامیّه المحقّه، و فیها إشاره و بشاره إلى ظهور الحجّه عجّل اللَّه فرجه‏. (منهاج البراعه؛ ۳۰/۲۱)

پایگاه رسمی مسعود رضانژاد فهادان

اشتراک مطلب:

کلمۀ مورد نظر خود را جستجو کنيد.👇

کد جستجوي گوگل در سايت يا وبلاگ جستجو در:
اشتراک مطلب:

نظرات (۰)
هيچ نظري هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی

شبکه‌های اجتماعی

ترجمه و شرح سفینة البحار

خلاصه آمار